cinsiyete bağlı gelişme endeksi

TÜRKİYE 177 ÜLKE ARASINDA 84’ÜNCÜ

Türkiye’nin insani gelişme endeksi 0.775 ve bu endeks ülkeyi, verisi mevcut olan 177 ülke arasında 84. sıraya koyuyor. Geçen senenin İnsani Gelişme Raporu’nda ise, Türkiye’nin insani gelişme endeksi 0.757’ydi ve bu endeks ülkeyi 177 ülke arasında 92. sıraya koyuyordu. Dolayısıyla Türkiye geçen senenin raporu ile bu senenin raporu arasında sıralamada 8 basamak yükseldi.

İnsani Gelişme Endeksi (HDI), insani gelişmenin üç boyuttaki ortalama seviyesini uzun dönemde gözlemlemek için kullanılan özet bir ölçüttür. Bu boyutlar: uzun ve sağlıklı bir yaşam, bilgiye erişim ve iyi bir yaşam standardı. Bu temel boyutlar; doğumdan sonra ortalama ömür, yetişkinlerde okur-yazarlık oranı, ilköğretim, ikinci öğretim ve üçüncü öğretime brüt kayıt olma oranı ve alım gücü paritesinin¹ dolarla ölçülen kişi başına düşen gayrısafi milli hasıla ile ölçülür (PPP US$). 2005 yılı verilerine göre Türkiye’nin İnsani Gelişme Endeksi değeri 0.775’tir.

İnsani Gelişme Raporu’nda (HDR) yayınlanan İnsani Gelişme Endeksi, uluslararası veri örgütlerinden² her yıl alınan mevcut verilerle hesaplanıyor. Verinin elde edildiği zaman ile İnsani Gelişme Raporu’nun yayınladığı zaman arasında genelde iki yıl oluyor. Bu nedenle, 2007/2008 İnsani Gelişme Raporu’ndaki değerler ve sıralamalar 2005 yılının verilerine göre yapıldı. Bu bilgi notu, hem geçen senenin İnsani Gelişme Raporu (HDR 2006) ile bu seneki rapor (HDR 2007/2008) arasındaki gözle görülür değişiklikleri inceliyor hem de en son elde edilen tutarlı verilere dayanan gerçek değişiklikleri ele alıyor.

Raporlar arasında gözle görülür HDI değişiklikleri

İki rapor arasındaki İnsani Gelişme Endeksi değerleri ve sıralamalarındaki değişiklikler, HDI’nin üç öğesinde yapılan güncellemelerin ve düzeltmelerin bir sonucu olmasının yanısıra farklı ülkelerde insani gelişmenin seviyesindeki gerçek değişikliklerin de sonucudur. Bu sebeplerden dolayı HDI değer ve sıralamaları HDR’ler arasında karşılaştırılabilir değildir.

Her yıl ilgili uluslararası örgütlerden alınan veriler, mümkün olan en yakın yılların değerlerini içermenin yanısıra önceden basılan verileri etkileyecek güncellemeleri ve yöntemsel düzenlemeleri de içerir. Dolayısıyla, farklı yıllarda yayınlanmış İnsani Gelişme Endekslerindeki değer ve sıralamalar, bileşen göstergelerdeki gerçek değişiklikleri yansıtmayabilir, bunun yerine hesaplamalarda kullanılan verilerdeki düzenlemeleri yansıtır – hem ülkeye özgü hem de diğer ülkelere dair.

2006 İnsani Gelişme Raporu’nda Türkiye, 0.757 HDI değeriyle 177 ülke ve bölge arasında 92’inci sırada yeralıyordu. Bu değer, rapor hazırlanırken, 2004 yılına ait veriler kullanılarak hesaplandı. Bu verilere dayanarak, Türkiye’nin geçen seneki rapor ile bu seneki rapor arasında 8 basamak atlayarak 0.018’lik bir değer kazandığı görülüyor (tablo A’ya bakınız).

Tablo A: (2006 HDR'sindeki) 2004 HDI'sinin Türkiye için güncellenmiş verilerle karşılaştırılması
	HDI değeri	HDI sıralaması	Doğum sonrası ortalama ömür (yaş)	Yetişkinlerde okur-yazarlık oranı (%)	İlköğretim, ortaöğretim ve üçüncü öğretime brüt kaydolma oranı (%)	Kişi başı GSYİH (PPP US$)
2004* Önceki verilere dayanarak	0.757	92	68.9	87.4	69.1	7,753
Şu anki verilere dayanarak
2004	0.771	83	71.2	87.4	69.1	7,930
2005*	0.775	84	71.4	87.4	68.7	8,407

*    2006 HDR’sindeki HDI

**  2007/2008 HDR’sindeki HDI

Ancak, uluslararası veri örgütlerinden alınmış en güncel veri dizileri kullanılmış olsaydı, Türkiye’nin 2004 yılı için HDI değerinin 0.771 olması gerekirdi, güncellemeler mevcut olsaydı ve son raporda kullanılmış olsalardı, bu, ülkeyi 83’üncü sıraya yerleştirirdi. Bu bilgilerin ışığında Türkiye 8 basamak yükselmek yerinde 1 basamak düştü ve HDI değeri 0.018’lik bir artış yerine 0.004’lük bir artış gösterdi. HDI değerindeki değişiklik, kişi başı GSYİH’daki güncellemeler (2005’e sabit PPP US$) ve doğumdan itibaren ortalama ömürdeki yeni tahminler sonucu oluştu – bu değerler geçen senenin raporundaki değerlerden daha yüksek ve iki rapor arasında HDI değerindeki gözle görülür artışı açıklıyor.

Türkiye’nin insani gelişme endeksi 0.775 ve bu endeks ülkeyi, verisi mevcut olan 177 ülke arasında 84. sıraya koyuyor (Tablo 1).

Tablo 1: Türkiye’nin insani gelişim endeksi 2005
HDI Değeri	Doğumdan itibaren ortalama ömür (yaş olarak)	Yetişkin okur-yazarlık oranı (% 15 ve üstü yaş)	İlköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim brüt kayıt oranı (%)	Kişi başına GSYİH (PPP, US$)
1.İzlanda (0.968)	1.Japonya (82.3)	1.Gürcistan (100.0)	1.Avustralya (113.0)	1.Lüksemburg (60,228)
82.Gırnata (0.777)	83.Dominik Cumhuriyeti (71.5)	67.Peru (87.9)	106.Bosna Hersek (69.0)	64.Bulgaristan (9,032)
83.Ermenistan (0.775)	84.Lübnan (71.5)	68.Malta (87.9)	107.Saint Vincent ve Grenadinler (68.9)	65.Tayland (8,677)
84.Türkiye (0.775)	85.Türkiye (71.4)	69.Türkiye (87.4)	108.Türkiye (68.7)	66.Türkiye (8,407)
85.Surinam (0.774)	86.El Salvador (71.3)	70.Dominik Cumhuriyeti (87.0)	109.Arnavutluk (68.6)	67.Brezilya (8,402)
86.Ürdün (0.773)	87.Paraguay (71.3)	71.Ekvatoral Gine (87.0)	110.Endonezya (68.2)	68.Tunus (8,371)
177.Sierra Leone (0.336)	177.Zambia (40.5)	139.Burkina Faso (23.6)	172.Nijerya (22.7)	174.Malawi (667)

Şekil 1:

İnsani gelişme endeksi gelirden daha bütüncül bir resim ortaya koyuyor

2005 yılına atıfta bulunan bu senenin insani gelişme endeksi, birbirine bağlı dünyamızı bölmeye devam eden refah ve yaşam fırsatları arasındaki uçurumun altını çiziyor. İnsanların hayatlarının ve fırsatlarının en temel unsurlarını inceleyerek bir ülkenin gelişimini GSYİH gibi endekslerden çok daha eksiksiz bir  şekilde resmediyor. Şekil 2, Türkiye ile aynı insani gelişme endeksi seviyesinde olan Arnavutluk gibi ülkelerin nasıl çok farklı gelir düzeyleri olabileceğini gösteriyor.

İnsani gelişme endeksinin öğelerinden sadece gelir ve brüt kayıt kısa dönem politika değişikliklerine göre değişiklik gösterebiliyor. Bu sebeple, insani gelişme endeksinde zaman içinde oluşan değişiklikleri incelemek önemlidir.

İnsani Gelişme Endeksindeki eğilimler bu yönden önemli bir şey anlatıyor. 1970’lerin ortalarından beri hemen hemen tüm bölgeler insani gelişme endeksi puanını kademeli olarak yükseltiyor. Doğu Asya ve Güney Asya 1990 yılından beri ilerlemelerini hızlandırdılar. Orta Avrupa, Doğu Avrupa ve Bağımsız Devletler Topluluğu da, 1990’ların ilk yarısının katastrofik düşüşünden sonra, düşüş öncesi seviyelerine yeniden yükseldiler. En önemli istisna Afrika’nın güneyi... 1990 yılından bu yana bir bakıma ekonomik gerileme yüzünden ama daha da önemlisi HIV/AIDS’in ortalama ömür üzerinde oluşturduğu etkiden dolayı ilerleme duraklamaya girdi.

Şekil 2: İnsani Gelişme Endeksi Eğilimleri

İnsani Gelişmede uzun vadeli eğilimler

İnsani Gelişme Endeksi, insani gelişmedeki kısa vadeli ilerlemeleri ölçmek üzere tasarlanmadı çünkü endeksin bazı öğeleri kısa vadeli politika değişikliklerinden etkilenmiyor. Bu özellikle yetişkinlerde okur-yazarlık oranı ve doğumdan itibaren ortalama ömür için geçerli. Durum böyle olduğu için, insani gelişmedeki gerçek değişiklikleri tespit etmek için orta ve uzun vadede karşılaştırılması öneriliyor.

Örneğin, Türkiye için temel insani gelişme göstergelerindeki ilerleme, son 15 yıldır tutarlı. Ülke, 1990 ve 2005 yılları arasında tüm göstergelerde ilerleme kaydetti. Bu süre zarfında, doğumdan itibaren ortalama ömür yaklaşık 7 yaş kadar arttı, kişi başına düşen gayrısafi yurtiçi hasıla üçte bir oranında arttı ve yetişkinlerde okur-yazarlık oranı yüzde 10 ilköğretim, ortaöğretim ve üçüncü öğretime brüt kayıt oranı ise yüzde 14 puan kadar artış gösterdi. Bu değişikliklerin toplam sonucu İnsani Gelişme Endeksi değerindeki bir gelişmedir (tablo B’ye bakınız).

Tablo B: Türkiye'nin HDI eğilimleri (son veri dizisine dayanarak)
	Doğum itibariyle ortalama ömür (yaş)	Yetişkinlerde okur-yazarlık oranı (15 yaş ve üstü %)	İlköğretim, ortaöğretim ve üçüncü öğretime brüt kaydolma oranı (%)	Kişi başı GSYİH (2005 PPP US$)	HDI
1990*	64.6	77.9	55.2	6,144	0.683
1995*	67.6	81.8	59.3	6,545	0.717
2000*	70.0	85.0	68.1	7,273	0.753
2004*	71.2	87.4	69.1	7,930	0.771
2005	71.4	87.4	68.7	8,407	0.775

* Bu yıllara denk gelen rakamlar HDRO tarafından daha önceden yayınlanan rakamlarla aynı olamayabilir.

İnsani Gelişme Endeksi hesaplanmadan önce, öğelerin göstergeleri, her gösterge için seçilmiş minimum ve maksimum değerler kullanılarak endekslere çevriliyor (HDI’nin hesaplanmasıyla ilgili daha detaylı bilgi için 2007/2008 İnsani Gelişme Raporu’ndaki Teknik not 1’e bakınız). Şekil 1 Türkiye’nin 1975 yılından beri her öğe endeksinin katkısını gösteriyor.

Şekil 1: Türkiye’nin HDI öğe göstergelerindeki eğilimler 1975-2005

Türkiye’nin HDI ilerlemesininin başka ülkelerle karşılaştırılmasının değerlendirilmesi

Ülkelerin uzun vadeli ilerlemelerini coğrafi açıdan yakın olan komşu ülkelerin ve benzer değerleri olan diğer ülkelerin HDI değerleriyle karşılaştırmak yararlıdır. Örneğin 1990’da, Türkiye, Ürdün ve Lübnan benzer HDI değerlerine sahipti. Tüm bu ülkeler 1990 ve 2005 yılları arasında HDI değerlerinde ilerlemeler gösterse de Türkiye bu iki ülkeye oranla daha fazla ilerleme gösterdi (şekil 2’ye bakınız). Türkiye’nin HDI değerindeki gelişme, tüm HDI öğelerindeki artışın bir sonucudur ki bu insani gelişmede gerçek ve düzenli bir ilerlemenin işaretidir.

               

Şu anda, Türkiye’nin 0.775’lik HDI değeri Ekonomi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı’na (OECD) üye ülkelerin bölgesel ortalaması olan 0.916’nın çok altında... Ama gelişmekte olan tüm ülkelerin değeri olan 0.691’in ve orta derecede insani gelişme gösteren ülkelerin 0.698’lik değerinin üstünde. Türkiye OECD bölgesindeki sıralamada sonuncu ve en yakın “HDI komşuları“ Slovakya (42’inci sırada) ve Meksika (52’inci sırada) (tablo C’ye bakınız).

Tablo C: Türkiye'nin OECD Bölgesi ve diğer bölgelere oranla 2005 HDI göstergeleri
	HDI	Sıralama	Doğumdan itibaren ortalama ömür (yaş)	Yetişkin okur-yazarlık (15 ve üstü %)	İlköğretim, ortaöğretim ve üçüncü öğretime brüt kaydolma oranı (%)	Kişi başı GSYİH (PPP US$)
Slovakya	0.863	42	74.2	[99.0]	78.3	15,871
Meksika	0.829	52	75.6	91.6	75.6	10,751
Türkiye	0.775	84	71.4	87.4	68.7	8,407
OECD	0.916	__	78.3	..	88.6	29,197
Tüm gelişmekte olan ülkeler	0.691	__	66.1	76.6	64.1	5,282
Orta dereceli insani gelişme	0.698	__	67.5	78.0	65.3	4,876

Bu yılın HDI’sini hesaplamakta kullanılan önemli veri kaynakları ve verilerdeki önemli değişiklikler

Ülkeler arası karşılaştırmalar yapabilmek amacıyla, İnsani Gelişme Endeksi önde gelen uluslararası veri örgütlerinden alınan ve rapor hazırlanırken mevcut olan en güncel verilere dayanarak hesaplanıyor. Ulusal ve uluslararası veriler arasındaki olası farklardan dolayı küresel İnsani Gelişme Raporu için hazırlanan İnsani Gelişme Endeksi, bir ülkenin ulusal istatistiklerine dayanan HDI’sinden farklı olabiliyor. Daha detaylı bilgi için Okuyucu Kılavuzu ve 2007/2008 İnsani Gelişme Raporu’ndaki tablolara bakınız.

Doğumdan itibaren ortalama ömür: Türkiye için doğumdan itibaren ortalama ömür tahminleri Dünya Nüfusuna Bakış 2006³’dan (2006 Revision of World Population Prospects) alındı. Bu, Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Dairesi’nin Nüfus Departmanı tarafından ulusal kayıt sistemleri, nüfus sayımları ve anketlerden alınan verilerle iki yılda bir hazırlanan bir rapor.

Yetişkinlerde okur-yazarlık⁴: Bu gösterge, 15 yaş ve üstü okur-yazar yetişkinlerin oranını toplam yetişkin nüfusunun yüzdesi olarak gösteriyor. İstatistiksel amaçlar doğrultusunda, okur-yazarlık günlük hayatında kısa, basit bir cümleyi anlayarak okuyan ve yazan kişidir. Yetişkin okur-yazarlık verileri Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü’nün (UNESCO) İstatistik Enstitüsü’nden alınıyor. İstatistik Enstitüsü, yetişkin okur-yazarlığın mevcut tüm ulusal tahminlerini kullanıyor. Bununla beraber, verilerin elde edilişindeki yöntem ve zamanlamalardan dolayı, ülkeler arası ve yıllar arası karşılaştırılmalar dikkatle yapılmalı. Daha detaylı bilgi için http://www.uis.unesco.org adresini ziyaret ediniz.

Brüt kayıt oranları: Bu gösterge, yaşı kaç olursa olsun, ilköğretim, ortaöğretim, ortaöğretim sonrası eğitim ve yüksek öğretim kurumlarına kaydolmuş öğrencilerin, teoride okul yaşında olan nüfusuna oranla yüzdesini gösterir. Eğitim düzeyleri, Uluslararası Eğitim Sınıflandırması Standartları’na (ISCED) göre okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim, ortaöğretim sonrası ve yüksek öğretim olarak sınıflandırılıyor ve bunlar da İstatistik Enstitüsü tarafından üretiliyor. Bu bilgi, ülkelerden alınan kayıt verilerine (genelde idari kayıtlardan) ve Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu’nun Dünya Nüfusuna Bakış 2004⁵’tan (2004 Revision of the World Population Prospects) alınan verilere dayanıyor. Daha detaylı bilgi için http://www.uis.unesco.org adresini ziyaret ediniz.

Kişi başına düşen GSYİH (PPP US$): Yerel kurlardaki kişi başına düşen gayrısafi yurtiçi hasıla ulusal hesaplardan alınıyor. Ülkeler arasında yaşam standartlarını karşılaştırırken ekonomik istatistiklerin, ulusal fiyat seviyelerindeki farklılıkları ortadan kaldırmak için Alım Gücü Paritelerine dönüştürülmesi gerekiyor. Türkiye’nin İnsani Gelişme Endeksi’ni hesaplamak için kullanılan kişi başına düşen GSYİH verileri, Dünya Bankası tarafından sağlanıyor. Dünya Bankası tarafından kişi başına düşen GSYİH’sı hesaplanan 159 ülke için bu sayılar son Uluslararası Karşılaştırma Programı’nın (ICP) anketlerinin son fiyat verilerine dayanıyor. 1990’lı yıllarda yapılan son ICP anketleri 118 ülkeyi kapsıyordu.

KAYITSIZLIĞA YER YOK

Türkiye’nin şu andaki İnsani Gelişme Endeksi değeri olan 0.775, değeri 0.916 olan Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’ne üye ülkelerin bölgesel ortalamasının çok altında. Türkiye’nin en yakın “HDI komşuları” 42. sıradaki Meksika ve 52. sıradaki Slovakya. Türkiye’nin endeksini aşağıya çeken unsur okula brüt kayıt oranı. Ayrıca HDI cinsiyet eşitsizliklerine göre ayarlanacak olsaydı, Türkiye sıralamada 84 yerine 111. sırada olurdu. Bu, Türkiye’de cinsiyet güçlendirilmesine verilmesi gereken sürekli dikkati gözler önüne seriyor.

YOKSULLUĞUN ÇEŞİTLİ YÜZLERİ

İnsani Gelişme Endeksi bir ülkenin insani gelişmesinin ortalama ilerlemesini ölçer. Gelişmekte olan ülkeler için İnsani Yoksulluk Endeksi (HPI-1), insani gelişme endeksiyle aynı olan insani gelişme boyutlarının başlangıç seviyesinin altında olan insanların oranı üzerinde odaklanır. Bunlar, uzun ve sağlıklı bir yaşam sürme, eğitime erişim ve iyi hayat standartları... Gelirden yoksunluğun da ötesinde, HPI-1 “günde bir dolar” yoksulluk ölçümü için çok boyutlu bir alternatifi temsil ediyor.

Türkiye’nin HPI-1 değeri 9.2 ve bu değer ülkeyi, endeksi hesaplanmış 108 gelişmekte olan ülke arasında 22. sıraya yerleştiriyor.

Gelişmekte olan ülkeler için İnsani Yoksulluk Endeksi şiddetli sağlık yoksunluğuna oranla 40 yaşına kadar yaşaması beklenmeyen insanların oranını hesaplıyor. Eğitim, yetişkinlerde okur yazar olmayanların oranı ile ölçülüyor ve iyi bir yaşam standardı ise geliştirilmiş bir su kaynağına erişimi olmayan ve 5 yaşın altında, yaşlarına göre zayıf olan çocukların oranının ağırlıksız ortalamasına göre ölçülüyor. Tablo 2 Türkiye için bu değişkenlerin değerlerini gösteriyor ve bu değerleri diğer ülkelerle karşılaştırıyor.

Tablo 2: Türkiye için insani yoksulluğun seçilmiş göstergeleri

İnsani Yoksulluk Endeksi (HPI-1) 2004	40 yaşa kadar yaşayamama ihtimali (%) 2004	Yetişkin Okumamışlık oranı (% 15 yaş ve üzeri) 2004	Geliştirilmiş su kaynağına erişimi olmayanlar (%) 2004	Yaşına göre zayıf çocuklar (% 0-5 yaş arası) 2004
1.Barbados (3.0)	1.İzlanda (1.4)	1.Estonya (0.2)	1.Bulgaristan (1)	1.Şili (1)
20.Paraguay (8.8)	70.Panama (6.5)	92.Peru (12.1)	14.Bosna Hersek (3)	10.Singapur (3)
21.Venezüela (8.8)	71.Moldova (6.5)	93.Malta (12.1)	15.Arjantin (4)	11.Tunus (4)
22.Türkiye (9.2)	72.Türkiye (6.5)	94.Türkiye (12.6)	16.Türkiye (4)	12.Türkiye (4)
23.Brezilya (9.7)	73.Samoa (6.6)	95.Dominik Cum. (13.0)	17.Ukrayna (4)	13.Arjantin (4)
24.Tayland (10.0)	74.Beyaz Rusya (6.7)	96.Ekvatoral Gine (13.0)	18.Arnavutluk (4)	14.Ermenistan (4)
108.Çad (56.9)	173.Zimbabve (57.4)	164.Burkina Faso (76.4)	125.Etiyopya (78)	134.Bangladeş (48)

KADINLARIN YETENEKLERİNİ GÜÇLENDİRMEK

İnsani Gelişme Endeksi bir ülkedeki ortalama başarıları ölçüyor ancak bu başarılardaki cinsiyet eşitsizliğinin seviyesini içermiyor. 1995 yılında İnsani Gelişme Raporu’nda tanıtılan Cinsiyete bağlı Gelişme Endeksi (GDI), başarıları aynı boyutlarda ve İnsani Gelişme Endeksiyle aynı göstergelerle ölçüyor ama başarılarda kadın ve erkek arasındaki eşitsizlikleri de kapsıyor. Basitçe söylemek gerekirse İnsani Gelişme Endeksi’nin cinsiyet eşitsizliğine göre tersine çevrilmiş hali... Temel insani gelişmede cinsiyet eşitsizliği ne kadar fazlaysa, o ülkenin Cinsiyete bağlı Gelişme Endeksi, İnsani Gelişme Endeksi’ne oranla daha düşüktür.

Türkiye’nin 0.763 olan Cinsiyete bağlı Gelişme Endeksi, 0.775 olan İnsani Gelişme Endeksi’yle karşılaştırılmalıdır. Türkiye’nin GDI’si, HDI’sinin %98.5’idir. Hem HDI hem de GDI değeri olan 156 ülke arasında, 111 ülke Türkiye’den daha iyi oranlara sahip.

Tablo 3 Türkiye’nin GDI’sinin HDI’sine oranını diğer ülkelerle karşılaştırıyor ve aynı zamanda GDI’nin hesaplanmasında yatan seçilmiş değerler için değerlerini ortaya koyuyor.

Tablo 3: HDI’ye oranla GDI – bir cinsiyet eşitsizliği ölçütü

HDI’nin bir yüzdesi olarak GDI	Doğumdan itibaren ortalama ömür (yaş olarak) 2004 Erkeklerin bir	Yetişkin okur-yazar oranı (%15 yaş ve üstü) 2004	İlköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim brüt kayıt oranı 2004
1.Maldivler (100.4 %)	Rusya Federasyonu (123.1%)	1.Lesoto (122.5%)	1.Birleşik Arap Emirlikleri (126.0%)
110.Avusturya (98.5%)	83.Ruanda (107.1%)	109.Suriye Arap Cum. (83.9%)	160.Fas (87.5%)
111.Paraguay (98.5%)	84.Panama (107.1%)	110.Ruanda (83.7%)	161.Kore (87.2%)
112.Türkiye (98.5%)	85.Türkiye (107.0%)	111.Türkiye (83.5%)	162.Türkiye (86.9%)
113.Senegal (98.4%)	86.Komoros (107.0%)	112.Libya Arap Cum. (80.6%)	163.Papua Yeni Gine (86.7%)
114.Kamerun (98.4%)	87.Birleşik Devletler (107.0%)	113.Papua Yeni Gine (80.3%)	164.Kamboçya (86.6%)
156.Yemen (92.7%)	194.Nijerya (96.9%)	152.Afganistan (29.2%)	194.Afganistan (55.3%)

Cinsiyet Güçlendirme Ölçütü (GEM) kadınların ekonomik ve siyasi yaşamda etkin katılımlarının olup olmadığını ortaya çıkarıyor. Ölçüt, bir meclisteki kadın koltuk sayısını, kadın kanun koyucuları, üst düzey yetkili ve müdürleri ve kadın profesyonelleri ve teknik elemanları takip ediyor ve edinilmiş gelirlerdeki cinsiyet eşitsizliğini ölçerek ekonomik bağımsızlığı gösteriyor. Cinsiyete bağlı Gelişme Endeksi’nden farklı olarak Cinsiyet Güçlendirme Ölçütü seçilmiş bölgelerdeki fırsatlar arası eşitsizliğe ışık tutuyor.

Türkiye 0.298’lik bir GEM değeriyle 93 ülke arasından 90'ıncı sırada...

---

1. PPP US$ hakkında daha detaylı bilgi için Okuyucu Kılavuzu ve 2007/2008 İnsani Gelişme Raporu’ndaki tablolara bakınız.

2. Veriler hakkında detaylı bilgi için Okuyucu Kılavuzu ve 2007/2008 İnsani Gelişme Raporu’ndaki tablolara bakınız.

3. Dünya Nüfusuna Bakış 2006 hakkında daha detaylı bilgi için www.un.org/esa/population/unpop.htm adresini ziyaret ediniz.

4. Okur-yazarlık oranları hakkında daha detaylı bilgi almak için www.uis.unesco.org adresini ziyaret ediniz.

5. Dünya Nüfusuna Bakış 2004 hakkında daha detaylı bilgi almak için www.un.org/esa/population/unpop.htm adresini ziyaret ediniz.